Σήμερα η σχέση μας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι δεδομένη. Ωστόσο, η ποιότητα και ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με αυτά διαφέρει, αλλάζοντας έτσι την επιρροή τους στον καθένα και στην καθεμία μας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι χρήστες των μέσων αυτών εκτίθενται καθημερινά σε εικόνες που ασκούν μεγάλη επίδραση πάνω τους, τόσο όσον αφορά στη σχέση με το σώμα τους, όσο και με το φαγητό.
Σε αυτή την εμπειρία το σώμα καθίσταται κεντρικό και ακολουθείται από μια σχέση αξιολόγησης από την μεριά των χρηστών (έγκριση, σχόλιο, μοίρασμα), το οποίο συντελεί ταυτόχρονα σε μια (κοινωνική) κατασκευή μιας αισθητικής του σώματος.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέουν τους ανθρώπους βοηθώντας τους να αλληλεπιδρούν άμεσα και να μοιράζονται πληροφορίες. Ωστόσο συχνά παρατηρείται και ένας παράδοξος τρόπος συσχέτισης των χρηστών όπου σε μια προσπάθεια ενδυνάμωσης της αυτοεκτίμησης τους, τα άτομα αντλούν έμπνευση από άλλα «ακολουθώντας» τα (follow). Σε αυτή την ολοένα αυξανόμενη τάση μιμητισμού, μέσω των συνεχών προσκλήσεων και «προκλήσεων φυσικής κατάστασης» (physical challenges) τα άτομα νιώθουν να γίνονται μέλη μιας διαδικτυακής κοινότητας στην οποία προσκολλώνται. Παρατηρούμε έτσι σε αυτή την ανάγκη του ανθρώπου να συνδεθεί με άλλα άτομα και να ανήκει σε κοινότητες, τον τρόπο με τον οποίο οδηγείται ολοένα και περισσότερο στη διάδοση νέων σωματικών και διατροφικών συνηθειών, είτε αυτό γίνεται με ένα θετικό πρόσημο προς ένα πιο υγιεινό τρόπο ζωής και ευημερίας, είτε με ένα αρνητικό πρόσημο προς ένα πιο ανθυγιεινό τρόπο ζωής που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε διατροφικές διαταραχές.
Πρόσφατες έρευνες στο πεδίο της ψυχολογίας έδειξαν ότι η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προωθεί την εμμονή με το αδυνάτισμα και την υγιεινή διατροφή, με αποτέλεσμα τα νεαρά άτομα ηλικίας 19 έως 32 ετών να έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν τροφικές διαταραχές, όπως ανορεξία, βουλιμία ή ορθορεξία. Ωστόσο, αυτό δεν είναι απόλυτο, δηλαδή δεν σημαίνει πως οι τροφικές διαταραχές δημιουργούνται μόνοδρομα από αυτή την υπέρμετρη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι αιτίες που οδηγούν σε διατροφικές συμπεριφορές είναι πολύπλοκες και είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, όπως αντίστοιχα και οι λόγοι που οδηγούν σε διατροφικές διαταραχές.
Προφανώς ελλοχεύουν κίνδυνοι όταν ταυτιζόμαστε και αυτοπροσδιοριζόμαστε μέσω της εικόνας τρίτων ατόμων, τα οποία προβάλλουν ένα διατροφικό στυλ που μπορεί να είναι ακόμη και επικίνδυνο για την υγεία μας. Οφείλουμε επομένως να φιλτράρουμε την πληροφορία που δεχόμαστε, την πηγή, όπως και το σκοπό που αυτή μπορεί να εξυπηρετεί. Από την άλλη όμως, σήμερα μας δίνεται πλέον η δυνατότητα να συνδεθούμε ή να ακολουθήσουμε ανθρώπους που δεν διστάζουν να μιλούν για αυτές τις διαταραχές και τη διαδρομή που τους οδήγησε εκεί. Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα προς αποφυγή, συντελώντας μέσω του μοιράσματος ακόμη και στην πρόληψη αυτών των παθήσεων.
Μια πρόταση προς τους φορείς δημόσιας υγείας θα ήταν να δημιουργηθούν λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό την ορθή διατροφική πληροφόρηση, ως μια προσπάθεια να τραβήξουν τον κόσμο μακριά από ψευδή πρότυπα και προτάσεις. Με το συνεχές μοίρασμα αναρτήσεων γύρω από αυτά τα θέματα, οι νεότερες γενιές θα έχουν ένα μεγαλύτερο κίνητρο και ίσως φανούν πιο πρόθυμες να υιοθετήσουν υγιείς συμπεριφορές. Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν να συζητηθούν και τρόποι αποφυγής ανθυγιεινών διατροφών, καθώς και να δοθούν συμβουλές έτσι ώστε να προληφθούν τυχόν διαταραχές ή ακόμη να καταστεί δυνατή η δημιουργία μιας δομής έτσι ώστε να παρέχεται βοήθεια στα άτομα που έχουν ανάγκη.
Ελένη Περράκη
Ψυχολόγος – Συστημική Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια
Μέρος του άρθρου δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Parallaxi
