Με αφορμή τη γυναικοκτονία στους Άγιους Ανάργυρους και το χαρακτηρισμό του δράστη ως ένα άτομο με “ψυχολογικά προβλήματα”, γράφω μερικές σκέψεις πάνω στο ζήτημα του στιγματισμού της ψυχικής ασθένειας και τη συσχέτιση της με το έγκλημα στο παρακάτω άρθρο. 

Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας είναι κάτι που υπήρχε ανέκαθεν. Το άγνωστο και η ημιμάθεια δημιουργούσε απομόνωση. Ο κόσμος φοβούμενος αυτό που φαίνεται τόσο διαφορετικό το απέκλειε ή το έκρυβε και τα ίδια τα άτομα ένιωθαν ντροπή. Υπήρχε δε η συσχέτιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας με επικίνδυνες βίαιες πράξεις και η πεποίθηση πως οι ψυχικά ασθενείς έχουν το «ακαταλόγιστο», δηλαδή δεν ευθύνονται για αυτές τις πράξεις, υπό τη θεώρηση ότι δεν έχουν δυνατότητα κρίσης.

Στην πραγματικότητα οι ψυχικές διαταραχές παρουσιάζονται και εκφράζονται διαφορετικά σε κάθε άτομο και μπορούν να προσβάλλουν ανθρώπους ασχέτως του νοητικού τους επιπέδου.  Υπάρχει μεγάλο εύρος ψυχικών διαταραχών με διαφορετικά αίτια, συμπτωματολογία και συνέπειες στην καθημερινότητα και στη λειτουργικότητα. Από αυτές τις ψυχικές διαταραχές, μια μικρή ομάδα ασθενών μπορεί όντως να γίνει βίαιη, αλλά αυτό λαμβάνει χώρα συνήθως όταν δεν έχουν ζητήσει βοήθεια, δεν βρίσκονται σε τακτική θεραπευτική παρακολούθηση, δε λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή ενώ είναι απαραίτητη, και δεν έχουν υποστηρικτικό δίκτυο ανθρώπων γύρω τους.

Στις μέρες μας το θέμα της ψυχικής υγείας και ασθένειας αποτελεί ένα ζήτημα που μας αφορά όλους.  Ευτυχώς η ψυχικά ασθενείς δε διστάζουν να μιλήσουν για τη δική τους  αδυναμία, ευαλωτότητα και ευθραυστότητα, τολμούν και ζητούν βοήθεια για να νιώσουν καλύτερα, πιο λειτουργικά κάτι που αποτελεί ένα μεγάλο βήμα και μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν.

Αυτό που παρατηρούμε ότι επιμένει σαν πρόβλημα τα τελευταία έτη, και το βλέπουμε κυρίως στα ΜΜΕ,  είναι η προσπάθεια συσχέτισης κάθε αποτρόπαιου έγκληματος με μια ψυχική ασθένεια, βάζοντας με είτε με κεφαλαία γράμματα είτε ως λεζάντα «είχε ψυχολογικά προβλήματα». Αυτού του είδους η αντιμετώπιση ενέχει τους παρακάτω κινδύνους :

Από τη μια πλευρά, βάζοντας την ταμπέλα «ψυχολογικά προβλήματα» κάτω από κάθε έγκλημα υπάρχει μια αυθαίρετη και άμεση προσπάθεια δικαιολόγησης των πράξεων του θύτη. Αυτό όμως στην πραγματικότητα μπορεί να συγκαλύπτει μια ανώριμη ή ακόμη και ηθελημένη πράξη ενός ανθρώπου. Αναλυτικότερα, δεν υπάρχει πάντα μια άμεση, εύκολη, γραμμικής αιτιότητας επεξήγηση που να συνδέει τις ψυχικές διαταραχές και τις εγκληματικές πράξεις. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση και αν αποδειχθεί κάποιου είδους συσχέτιση θα πρέπει να παραμένει συγκεκριμένη ώστε να μην γενικεύεται στιγματίζοντας τα ψυχολογικά προβλήματα.

Από την άλλη, προστίθεται συνεχώς ένα επιπλέον βάρος στο στίγμα των ατόμων που ίσως έχουν μια ψυχική ασθένεια, διαταραχή, ή δυσκολία, βάζοντάς τ@ όλ@ στο ίδιο καλάθι χωρίς διάκριση. Με αυτό τον τρόπο, κάνουμε την ευρύτερη κοινωνία να πιστεύει πως οποιαδήποτε άτομο έχει ένα ψυχολογικό πρόβλημα είναι ικανό να διαπράξει έγκλημα, επιφέροντας έτσι ένα καθολικό στιγματισμό στην ψυχική ασθένεια και κάνοντας πολλά βήματα πίσω από το σημείο που έχουμε φτάσει!

Ελένη Περράκη

Ψυχολόγος – Συστημική Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Μέρος του άρθρου δημοσιεύτηκε στο περιοδικό  Parallaxi